Leukose bij hoenders

Leukose is een virusziekte bij kippen, veroorzaakt door het avian leukosis virus (ALV). Het virus kan op twee manieren worden overgedragen. Enerzijds kan het verticaal via het ei worden doorgegeven van hen naar kuiken. Anderzijds kan het zich ook horizontaal tussen dieren onderling verspreiden, vooral via de fecaal-orale weg. Daarbij nemen kippen het virus op via mestdeeltjes, besmet voeder, drinkwater, materiaal of een besmette omgeving.

In tegenstelling tot Marek is het leukosevirus minder resistent in de omgeving en overleeft het minder lang buiten het dier. De verspreiding gebeurt daarom minder via langdurig besmet stof of huidschilfers, maar eerder via besmette ouderdieren en de besmetting van jonge dieren. Vooral kuikens en jonge dieren in de eerste levensweken en -maanden zijn gevoelig voor infectie.

Een typische eigenschap van leukose is dat de ziekte zich zeer traag ontwikkelt. Dieren raken vaak al op jonge leeftijd besmet, maar vertonen meestal pas na een lange incubatietijd symptomen. In de praktijk worden ziekteverschijnselen vaak pas zichtbaar vanaf een leeftijd van ongeveer 14 tot 24 weken, maar ook op latere leeftijd kunnen nog symptomen ontstaan. Bovendien ontwikkelt niet elk besmet dier daadwerkelijk ziekteverschijnselen. Sommige kippen blijven levenslang symptoomloos, terwijl ze wel besmet zijn of het virus in de populatie aanwezig houden. Daardoor kan leukose lange tijd onopgemerkt in een toom aanwezig blijven.

De meest voorkomende vorm bij kippen is de lymfoïde leukose. Hierbij ontstaan tumoren uit bepaalde afweercellen, vooral in de lever, milt, bursa van Fabricius en andere inwendige organen. In tegenstelling tot Marek tast leukose meestal niet de perifere zenuwen aan, waardoor verlammingsverschijnselen minder typisch zijn.

De symptomen van leukose zijn vaak aspecifiek en kunnen ook bij veel andere aandoeningen voorkomen. Aangetaste dieren vertonen vaak verminderde eetlust, vermagering, lusteloosheid en algemene zwakte. Ook diarree, een verminderde of stopgezette leg, en een opgezette of gezwollen buik kunnen voorkomen. Naarmate de ziekte vordert, gaan de dieren meestal verder achteruit. In sommige gevallen is plotse sterfte het eerste opvallende symptoom.

Omdat leukose het lymfoïde weefsel aantast, kan ook de algemene weerstand van de dieren verminderen. Hierdoor kunnen besmette kippen soms gevoeliger zijn voor bijkomende infecties of minder goed herstellen van andere gezondheidsproblemen.

Voor leukose bestaat geen behandeling en geen commercieel beschikbaar vaccin. De bestrijding steunt daarom vooral op preventie en selectie. Omdat het virus via het ei kan worden doorgegeven, wordt het afgeraden om verder te kweken met dieren die positief testen op leukose. Het opsporen en uitsluiten van besmette fokdieren is de belangrijkste manier om de verspreiding van het virus binnen een toom of kweeklijn te beperken.